Lừa đảo AI là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh

Updated · By Viviai

Lừa đảo AI là hình thức gian lận trực tuyến trong đó kẻ xấu dùng trí tuệ nhân tạo để tạo giọng nói, khuôn mặt hoặc tin nhắn giả giống một người thật, nhằm chiếm đoạt tiền bạc hoặc thông tin nhạy cảm của nạn nhân. Các thủ đoạn thường gặp gồm cuộc gọi nhân bản giọng nói, video deepfake và những yêu cầu gấp gáp gây hoảng loạn. Nhận biết sớm và xác minh qua kênh thứ hai là cách phòng vệ hiệu quả.

Lừa đảo AI hoạt động thế nào

Kẻ xấu thu thập giọng nói hoặc hình ảnh công khai trên mạng xã hội, chỉ cần vài giây ghi âm là có thể làm nguyên liệu. Sau đó dùng mô hình học máy để nhân bản giọng nói hoặc ghép khuôn mặt vào video. Chúng đóng vai người thân, cấp trên hoặc nhân viên tổ chức, dựng nên tình huống khẩn cấp rồi yêu cầu chuyển tiền ngay.

Trong lúc hoảng loạn, nhiều người gửi tiền mà chưa kiểm chứng. Bản chất công nghệ này gắn với trí tuệ nhân tạo và cách nhân bản giọng nói AI vận hành.

Các hình thức phổ biến

Hình thức Cách thực hiện Dấu hiệu gợi ý
Lừa đảo giọng nói Nhân bản giọng người thân rồi gọi xin tiền Giọng quen nhưng nhịp nói lạ, thiếu cảm xúc
Video deepfake Ghép mặt, giả video call hoặc video phát ngôn Miệng và tiếng không khớp, ánh mắt cứng
Phishing bằng AI Gửi email hoặc liên kết giả Domain lạ, hối thúc bấm ngay
Lừa đảo việc làm Hứa lương hấp dẫn, không phỏng vấn Đặt cọc hoặc xin OTP trước
Lừa đảo đầu tư Hứa lợi nhuận cao phi thực tế Hối thúc xuống tiền, áp lực thời gian

Dấu hiệu nhận biết

Cách phòng tránh

  1. Chậm lại khi bị hối thúc: dừng cuộc gọi hoặc tin nhắn, không ra quyết định trong vội vàng.
  2. Xác minh qua kênh thứ hai: gọi lại đúng số đã lưu từ trước, liên hệ người thân bằng đường dẫn tách biệt; không gọi lại theo số đối tượng cung cấp.
  3. Đặt "mật khẩu gia đình": thống nhất một từ hoặc câu mật mã chưa từng công khai. Khi có cuộc gọi khẩn cấp, hỏi đúng mật khẩu đó; AI không có thông tin này nên dễ lộ.
  4. Không chia sẻ OTP, mật khẩu hay mã PIN, bật xác thực hai lớp cho tài khoản ngân hàng và email.
  5. Hạn chế đăng giọng nói, hình ảnh cá nhân công khai và kiểm tra kỹ trước khi chuyển tiền.

Năm bước kiểm chứng theo hướng dẫn công an

Công an các địa phương khuyến nghị quy trình kiểm chứng trước khi chia sẻ hoặc chuyển tiền:

Nếu đã trở thành nạn nhân

Giữ lại bằng chứng, liên hệ ngân hàng để yêu cầu phong tỏa giao dịch, trình báo cơ quan công an nơi gần nhất và thông báo cho người thân về khả năng thông tin bị lợi dụng. Không xóa các tin nhắn hay nhật ký cuộc gọi vì đây là chứng cứ quan trọng.

Câu hỏi thường gặp

Lừa đảo AI khác phishing thông thường ở điểm nào? Phishing thường dùng liên kết và email giả, còn lừa đảo AI bổ sung giọng nói và hình ảnh nhân bản rất giống thật. Mục tiêu của cả hai vẫn là đánh cắp niềm tin và tài sản.

Nếu giọng nói nghe y hệt người thân thì làm sao phân biệt? Đừng chỉ dựa vào giọng nói. Hãy cắt máy và gọi lại đúng số đã lưu, hoặc hỏi mật khẩu gia đình. Quy trình xác minh đáng tin hơn cảm nhận tức thời.

Deepfake có phải lúc nào cũng dùng để lừa đảo không? Không. Công nghệ này còn được dùng cho nghệ thuật, giáo dục và làm phim. Cần cảnh giác khi một liên hệ lạ hối thúc tiền bạc hoặc thông tin cá nhân, chứ không phải nghi ngờ mọi nội dung.

Mật khẩu gia đình nên chọn như thế nào? Chọn từ hoặc cụm từ chưa từng xuất hiện công khai, không gắn với thông tin cá nhân dễ tra cứu, và thống nhất lại với cả nhà định kỳ để mọi người cùng nhớ.

Tóm lại

Tìm hiểu thêm về ảo giác AI, prompt injection và LLM để hiểu rõ các rủi ro liên quan.

Sources

  1. https://tinbc.com/posts/canh-bao-lua-dao-deepfake-ai-moi-nhat-va-cach-phong-tranh
  2. https://congan.cantho.gov.vn/tuyen-truyen-pho-bien-giao-duc-phap-luat/canh-giac-voi-noi-dung-gia-mao-do-ai-tao-ra-va-lua-dao-tren-khong-gian-mang-9769.html
  3. https://congan.vinhlong.gov.vn/thong-tin-can-biet/canh-giac-thu-doan-lua-dao-su-dung-ai-deepfake-gia-mao-khuon-mat-giong-noi-de-chiem-doat-tai-san-7770.html

Learn by doing

Read a guide, then practice with bite-sized AI lessons you can take offline.

Start learning free